ΠΕΡΙΠΤΩΣΕΙΣ ΓΛΩΣΣΙΚΩΝ ΛΑΘΩΝ

Η αριστούχα χειρούργος εξ απανέκαθεν αποθανάτιζε τοπία με τη φωτογραφική της μηχανή τον Οκτώμβριο.

Συχνά στον καθημερινό μας λόγο παρατηρούμε γλωσσικά λάθη. Οι παράγοντες στους οποίους οφείλονται αυτά τα λάθη μπορεί να είναι:

1. το φαινόμενο της αναλογίας κατά την οποία οι πιο συνηθισμένοι τύποι της γλώσσας επηρεάζουν λιγότερο ισχυρούς. Για παράδειγμα αναλογικά εσφαλμένα επηρεάζει η οριστική αορίστου τους τύπους της προστακτικής με αποτέλεσμα να παρατηρείται αύξηση σε αυτούς τους τύπους, ενώ δεν θα έπρεπε να υπάρχει: αντέγραψε αντί του ορθού αντίγραψε, διέγραψε αντί του διάγραψε, υπέγραψε αντί του υπόγραψε, παρήγγειλε αντί παράγγειλε. Επίσης, λάθος ορθογραφία παρατηρείται και σε τύπους της προστακτικής όπως τηλεφωνείστε, αποκτείστε αντί των ορθών τηλεφωνήστε, αποκτήστε αναλογικά με το β’ πληθυντικό πρόσωπο οριστικής της παθητικής φωνής (π.χ. δημιουργείστε). Ο σχηματισμός θηλυκών επιθέτων προνομιούχα αντί προνομιούχος, αριστούχα αντί αριστούχος αναλογικά με τα τριγενή και τρικατάληκτα δευτερόκλιτα επίθετα (ο ωραίος, η ωραία, το ωραίο).

Οκτώμβριος αντί Οκτώβριος αναλογικά προς τα Σεπτέμβριος και Νοέμβριος, χειρούργος αντί χειρουργός σύμφωνα με τα κακούργος και η ωρίμανση αντί ωρίμαση, λόγω του τύπου κατεύθυνση. Συνηθισμένα λάθη είναι: ως αναφορά αντί όσον αφορά, μετά Χριστού αντί μετά Χριστόν (αναλογικά προς το προ Χριστού), μετά μεσημβρίας αντί μετά μεσημβρίαν, εκ του μακρόθεν αντί μακρόθεν (αναλογικά προς το εκ του σύνεγγυς), από ανέκαθεν αντί ανέκαθεν και από πάντα (η πρόθεση από, δηλώνει προέλευση και ακολουθεί η κατάληξη -θεν που δηλώνει επίσης προέλευση). Εσφαλμένα χρησιμοποιείται το τύπος ξαναεπαναλαμβάνω αντί επαναλαμβάνω αναλογικά του τύπου ξαναλέω.

2. Ένας από τους σημαντικότερους λόγους που γίνονται γλωσσικά λάθη είναι ο φόβος μήπως κάνουμε λάθη, αυτό το φαινόμενο λέγεται υπερδιόρθωση. Ως αποτέλεσμα «υπερδιορθώνουμε» λέξεις φοβούμενοι ότι θα έχουμε κάνει σφάλμα σε αντίθετη περίπτωση. Για παράδειγμα είναι σφάλμα υπερδιόρθωσης το ανέσανα αντί του ορθού ανάσανα, καθώς πρόκειται για το ρήμα ανασαίνω και όχι για σύνθετη λέξη με πρώτο συνθετικό το ανα-.

3. Πολλά λάθη παρατηρούνται λόγω το φαινομένου της παρετυμολογίας και κυρίως στην εσφαλμένη προσπάθεια ετυμολογίας ομόηχων λέξεων. Για παράδειγμα, αντί του ορθού απαθανατίζω χρησιμοποιείται η λέξη αποθανατίζω επειδή εσφαλμένα ερμηνεύεται ως απομακρύνω τον θάνατο (αποθανατίζω < από + θάνατος + -ίζω), αντίθετα το ορθό απαθανατίζω (από + αθάνατος + -ίζω) δηλώνει ότι κάνω κάτι αθάνατο. Λόγω της παρετυμολογίας παρατηρείται και η εσφαλμένη ορθογραφία των λέξεων βρωμιά, βρώμικος, που είναι ετυμολογικά συγγενής με τη λέξη βρώση, αντί του ορθού τύπου με ο (βρομιά κ.λπ.).

Σε αυτό το σημείο να αναφερθεί ότι λάθη του παρόντος μπορεί να αποτελούν τύπο της ορθής ορθογραφίας της λέξης στο μέλλον και αυτό οφείλεται στη γλωσσική αλλαγή. Καμία γλώσσα δεν παραμένει στάσιμη, καμία γλώσσα δεν παραμένει ίδια (εκτός αν είναι νεκρή γλώσσα). Έτσι η λέξη ψήφος είναι και αρσενικού και θηλυκού γένους (ο ψήφος/η ψήφος), ενώ στα αρχαία ελληνικά ήταν μόνο θηλυκού. Επίσης για λέξεις θηλυκού γένους που θα έπρεπε να έχουν κατάληξη σε -ιδα προτιμώνται λιγότερο λόγιοι τύποι, όπως δράστρια, σκηνοθέτρια και συνεργάτισσα/συνεργάτρια, που προτιμώνται χωρίς να είναι λάθος, αντί των δράστιδα, σκηνοθέτιδα και συνεργάτιδα.